Makna Lafaz Wālidain Dan Abawain Dalam Al-Qur’an: Analisis Semiotika Roland Barthes

Authors

  • Zahra Baiti Nur Aziah Pascasarjana, Program Studi Ilmu Al-Qur’an dan Tafsir, Universitas Islam Negeri Imam Bonjol Padang, Indonesia Author
  • Hamda Malik Pascasarjana, Program Studi Ilmu Al-Qur’an dan Tafsir, Universitas Islam Negeri Imam Bonjol Padang, Indonesia Author

DOI:

https://doi.org/10.71282/at-taklim.v3i4.1836

Keywords:

Walidain Abawain Semiotics Roland Barthes Qur’anic exegesis

Abstract

This study examines the Qur’anic terms wālidain and abawain through Roland Barthes’ semiotic approach, encompassing three levels of meaning: denotative, connotative, and myth. Primary data were drawn from the Qur’an, while secondary data came from classical and contemporary tafsir works, Arabic lexicons, and relevant scholarly studies. Using a qualitative text analysis method, each occurrence of wālidain and abawain was classified according to its Qur’anic context. The findings reveal that, at the denotative level, both terms refer to parents, yet they carry distinct linguistic nuances: wālidain emphasizes the biological relationship, whereas abawain conveys the father’s role as the family’s representative figure. At the connotative level, their usage is influenced by socio-cultural context and the moral message of the verse. At the mythic level, wālidain constructs a narrative of unconditional emotional devotion, while abawain conveys a narrative of structural responsibility within the family. These results affirm the relevance of Barthes’ semiotics in Qur’anic exegesis and contribute to a deeper understanding of parent–child relationships from the Qur’anic perspective.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Adilla, U., Lukman, L., & Noperman, F. (2020). Analisis Peran Orang Tua Dalam Pendidikan Anak Menurut Islam Dalam QS. Luqman. Juridiknas: Jurnal Riset Pendidikan Dasar, 3(3), 309–314. https://ejournal.unib.ac.id/index.php/juridikdasunib/article/view/14560

Afi, M. (2022). Makna Dayq Al-Sadr Dalam Al-Qur’an (Analisis Teori Semiotika Roland Barthes). Skripsi, 85. https://pakarkomunikasi.com/teori-semiotika-roland-barthes

Al-Aṣfahānī, A.-R. (1961). al-Mufradāt fī Gharīb al-Qurʾān (M. S. Kīlānī (ed.)). Dār al‑Ma‘ārifah.

Al-Bāqī, M. F. ʿAbd. (1945). al-Muʿjam al-Mufahras li-Alfāẓ al-Qurʾān al-Karīm. Maktabat Dār al-Kutub al-Miṣriyyah.

Al-Kafawī, A. al-B. (1998). al-Kulliyyāt: Muʿjam fī al-Muṣṭalaḥāt wa al-Furūq al-Lughawiyyah (ʿAdnān Darwīsh & Muḥammad al-Miṣrī (eds.); II). Muʾassasat al-Risālah.

Ar-Razi, F. (2012). al-Tafsir al-Kabir (S. Imran (ed.)). Darelhadist.

Astuti, H. (2021). Berbakti Kepada Orang Tua dalam Ungkapan Hadis. Jurnal Riset Agama, 1(1), 45–58. https://doi.org/10.15575/jra.v1i1.14255

Asyur, M. T. (1984). Tafsir al-Tahrir wa al-Tanwir. Darr Tunisia.

Ath-Thabari, I. J. (2007). Tafsir Ath-Thabari. Pustaka Azzam.

Aulia, Y. V. (2022). Makna Abaqa Nabi Yusuf Dalam Al-Qur’an (Aplikasi Semiotika Roland Barthes Terhadap QS. As-Saffat: 140). Jurnal Semiotika-Q: Kajian Ilmu Al-Quran Dan Tafsir, 2(1), 17–32. https://doi.org/10.19109/jsq.v2i1.11445

Barthes, R. (2017). Elemen-Elemen Semiologi (E. A. Iyubenu (ed.); 1st ed.). Basabasi.

Basir, A., Muhniansyah, M., & Salamah, S. (2020). The Parenting of Parents toward Their Children Education According to Al-Quran Perspective. International Journal of …, 29(11), 2749–2753. https://idr.uin-antasari.ac.id/id/eprint/14123

Belhaj, A. (2024). Loyalty in Islam: A Critical Survey. Encyclopedia, 4(4), 1599–1616. https://doi.org/10.3390/encyclopedia4040105

Fāris, A. ibn. (2001). Muʿjam Maqāyīs al-Lughah (M. ʿAwaḍ Murʿib & al-Ānisa Fāṭimah Muḥammad Aṣlān (eds.); I). Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.

Hamka, A. A. A. (1990). Tafsir Al-Azhar. Singapura: Pustaka Nasional Pte Ltd.

Hasyim, M. S. (2021). Al-Taraduf (Sinonim) Dan Kaidah Penerapannya Dalam Al-Qur’an. Rausyan Fikr: Jurnal Studi Ilmu Ushuluddin Dan Filsafat, 17(2), 179–201. https://doi.org/10.24239/rsy.v17i2.778

Hielmina, S., Huda, N., & Ferbriyanti, F. (2021). BARTHES THE QUR ’ ANIC INTERPRETATION OF GUS ALI ’ S PURWODADI JAVANESE TEMBANG METHOD ON ROLAND BARTHES ’ PERSPECTIVE ﺪﻧﻻور ﺎﻴﻤﻴﺳ رﻮﻈﻨﻣ ﻦﻣ يداداورﻮﺑ سﻮﻏ ﺔ وﺎ ا ﻻا ﺞﻬﻨﻣ ناﺮﻘﻟا ﺴﻔﺗ ﺲ ﺗرﺎﺑ. 7(1), 1–32.

I’anah, N. (2017). Birr al-Walidain Konsep Relasi Orang Tua dan Anak dalam Islam. Buletin Psikologi, 25(2), 114–123. https://doi.org/10.22146/buletinpsikologi.27302

Ideris, F., Harun, N. H., & Ismail, S. (2020). Komunikasi Ibu Bapa Dalam Al-Qur’an. Persidangan Antarabangsa Sains Sosial Dan Kemanusiaan Ke-5 (PASAK5 2020), 5(November), 781–791.

Iskandar, I. (2021). Kontroversi Kaidah Taraduf Dalam Al-Qur’an. Jurnal Semiotika-Q: Kajian Ilmu Al-Quran Dan Tafsir, 1(2), 131–147. https://doi.org/10.19109/jsq.v1i2.10164

Ismail, S., Ismail, N., Mohamad, N., Sad, N. D. H. N., & Asal, S. S. D. (2019). Bentuk komunikasi ibu bapa dalam dakwah menurut perspektif al-Quran. International Journal for Studies on Children, Women, Elderly And Disabled, 8(October), 19–25.

Katsir, I. (2005). Tafsir Ibnu Katsir (IV). Pustaka Imam Asy-Syafi’i.

Kharomen, A. I. (2019). Kedudukan Anak dan Relasinya dengan Orang Tua Perspektif Al-Qur’an. Andragogi: Jurnal Diklat Teknis Pendidikan Dan Keagamaan, 7(2), 198–214. https://doi.org/10.36052/andragogi.v7i2.88

Khikmatiar, A. (2019). Konsep Poligami Dalam Al-Qur’an. Qof, 3(1), 55–66. https://doi.org/10.30762/qof.v3i1.903

Majmaʿ al-Lughah al-ʿArabiyyah Mesir. (2004). al-Muʿjam al-Wasīṭ (IV). Maktabat al-Shurūq al-Duwaliyyah.

Manẓūr, I. (1999). Lisān al-ʿArab. In A. M. ʿAbd Al-Wahhāb & Muḥammad al-Ṣādiq al-ʿUbaydī (Eds.), Lisān al-ʿArab (III, p. 566). Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.

Maulana, W. I., & Sasmito, K. (2021). The Correlation Between Tamaddun IslÄmiyyah and Pre-Islamic Arab. HIKMATUNA: Journal for Integrative Islamic Studies, 7(2), 114–124. https://doi.org/10.28918/hikmatuna.v7i2.4488

Mulyaden, A. (2021). Kajian Semiotika Roland Barthes terhadap Simbol Perempuan dalam Al- Qur ’ an. Hanifiya: Jurnal Studi Agama-Agama, 4, 2 (2021, 154.

Nufus, F. P., Agustina, S. M., Lutfiah, V. L., & Yulianti, W. (2018). Konsep Pendidikan Birrul Walidain Dalam Qs. Luqman (31): 14 Dan Qs. Al – Isra (17) : 23-24. Jurnal Ilmiah Didaktika, 18(1), 16. https://doi.org/10.22373/jid.v18i1.3082

Qurthubi, A. A. M. (2007). Tafsir Al-Qurthubi. Pustaka Azzam.

Romdhoni, A. (2016). Semiotik Metodologi Penelitian (A. Aghna LR (ed.); 1st ed.). Literatur Nusantara.

Rusmana, D. (2014). Filsafat Semiotika (Bandung). CV PustakaSetia.

Saiin, A. (2017). Menelaah Hukum Waris Pra-Islam Dan Awal Islam Serta Peletakan Dasar-Dasar Hukum Kewarisan Islam. Al-Ahwal: Jurnal Hukum Keluarga Islam, 9(1), 125–138. https://doi.org/10.14421/ahwal.2016.09108

Salsabiela, S. H. (2022). Kisah Maryam Dalam Al- Qur’an. Skripsi, 3, 43.

Sari, J. P., Alimron, & Sukirman. (2020). Konsep Birrul Walidain Dan Implikasinya Dalam Membentuk Karakter Peserta Didik (Telaah Surat Maryam Ayat 41-48 Menurut Tafsir Al-Misbah). Jurnal PAI Raden Fatah, 2(1), 68–81. https://doi.org/10.19109/pairf.v1i1.3015

Shihab, Q. (2005). Tafsir Al-Mishbah (V). Penerbit Lentera Hati.

Shofiyatin, K. (2023). WANITA KARIR DALAM AL-QUR’AN (STUDI ANALISIS SEMIOTIKA ROLAND BARTHES). Skripsi.

Sitompul, A. L., Patriansyah, M., & Pangestu, R. (2021). Analisis Poster Video Klip Lathi : Kajian Semiotika Ferdinand De Saussure. Besaung : Jurnal Seni Desain Dan Budaya, 6(1). https://doi.org/10.36982/jsdb.v6i1.1830

Sya’rawi, M. M. (1991). Tafsir al-Sya’rawi. Akhbar al-Yaum.

Syafi’ah. (2020). Bidadari Dalam Al-Qur’an (Kajian Semiotika). Skripsi, 242.

Taufiq, W. (2016). Semiotika untuk Kajian Sastra dan Al-Qur’an (Padji (ed.); 1st ed.). Penerbit Yrama Widya.

Taufiqurrahman. (2023). The Quranic Text Approach: A Review of Watt and Crone’s Theses on the Emergence of Islam. Canonia Religia, 1(1), 37–56. https://doi.org/10.30762/cr.v1i1.1377

Tilawati, A., & Kamala, A. E. (2022). Kajian Semiotik Roland Barthes د ر َ ِ ق atau Monyet atau juga dengan nama lain monyet. 1(1), 53–66.

Umaroh, D. (2020). Makna ’Abasa Nabi Muhammad Dalam Al-Qur’an (Aplikasi Semiotika Roland Barthes Terhadap Q.S. ’Abasa [80]: 1). Al-Bayan: Jurnal Studi Ilmu Al- Qur’an Dan Tafsir, 5(2), 116–127. https://journal.uinsgd.ac.id/index.php/Al-Bayan/article/view/11640/5308

Wahidi, A. M. (1992). Asbab al-Nuzul al-Qur’an (I. A. M. Humaidan (ed.); II). Darr Ishlah.

Wahyuddin. (2011). Corak dan Metode Interpretasi Aisyah Abdurrahman Bint Al-Syathi’. Ilmu Tafsir Al-Qur’an, Vol. 11(Corak, Metode, dan Interpretasi Bint al-Syathi’), 79–98.

Wijaya, R. (2021). Makna Syifa dalam al-Qur’an (Analisis Semiotika Roland Barthes pada QS al-Isra 82). Al-Adabiya: Jurnal Kebudayaan Dan Keagamaan, 16(2), 185–196. https://doi.org/10.37680/adabiya.v16i2.924

Zainab, S. (2017). KOMUNIKASI ORANG TUA-ANAK DALAM AL-QURAN (Studi Terhadap QS. Ash-Shaffat ayat 100-102). NALAR: Jurnal Peradaban Dan Pemikiran Islam, 1(1), 48. https://doi.org/10.23971/njppi.v1i1.901

Zuhaili, W. (2013). Tafsir Al-Munir (I). Gema Insani.

Zulhamdani, & Masduki, M. (2015). IBU DALAM AL-QUR’AN: Sebuah Kajian Tematik Zulhamdani. Esensia, 16(1), 1–15.

Downloads

Published

22-04-2026

How to Cite

Makna Lafaz Wālidain Dan Abawain Dalam Al-Qur’an: Analisis Semiotika Roland Barthes. (2026). AT-TAKLIM: Jurnal Pendidikan Multidisiplin, 3(4), 62-80. https://doi.org/10.71282/at-taklim.v3i4.1836

Similar Articles

1-10 of 54

You may also start an advanced similarity search for this article.